Clilstore Facebook WA Linkedin Email
Login

This is a Clilstore unit. You can link all words to dictionaries.

Clíona Ní Ghallachóir (1)

Colm - [00:05]: Bhuel, a Chlíodhna; go rabh míle maith agat as a bheith i mo chuideachta anseo inniu don togra seo Taisce Bheo na nGael. Cad é mar atá tú, a Chlíodhna, go rabh maith agat arís as a bheith liom.

Clíodhna - [00:014]: Ah, tá mé go breá, a Choilm, go rabh maith agat as iarraidh orm a bheith páirteach sa togra. Tá lúcháir mhór orm a bheith anseo i do chuideachta.

Colm - [00:22]: Is maith sin. Bhuel, deas go bhfuil tú linn. A Chlíodhna, inis domh rud beag fá dtaobh duit fhéin. Cárb as duit, agus cé leis tú mar a déarfá?

Clíodhna - [00:30]: So, is mise Clíodhna Ní Ghallchóir, eh, tá mé bliain is fiche de aois agus is as baile fearainn darbh ainm Mín an Chladaigh domh, eh, i nGaeltacht gheal Ghaoth Dobhair. Em, eh, Clann Uí Ghallchóir, em, is as Mín an Chladaigh da m’athair agus eh mo sheanathair agus eh mar sin dó, em, ceangal thar a bheith láidir agam leis an cheantar sin agus is as an Ghalltacht, em, taobh amuigh den Ghaeltacht do mo mháthair, eh, ceantar darbh ainm an Craoslach, em, agus, eh, tá dúil mhór agam san áit a bhfuil mé ag cur fúm, eh, i láthair na huaire.

Colm - [01:03]: Agus cá háit a bhfuil tú ag cur fút, a Chlíodhna?

Clíodhna  - [01:05]: So, bím, eh, sa bhaile i Mín a’ Chladaigh de ghnáth ach mar gheall ar chúrsaí ollscoile, tá mé anseo i nGaillimh. Em, faoi láthair, tá mé i mbliain na céime; tá ceithre bliana caite agam anseo a’ déanamh staidéir ar an Ghaeilge agus Léann an Aistriúcháin, agus eh, tá mé ag tarraingt i dtreo dheireadh na céime anois. Agus, em, rudaí thar a bheith dailigh le cúrsaí ar líne san am i láthair ach táimid a’ treabhadh linn cá bith agus eh a’ súil go mór le bheith críochnaithe anois sa tsamhradh.

Colm - [01:34]: Chuirfinn geall. Tá am iontach cigilteach, am iontach saoithiúil ann, a Chlíodhna, nach bhfuil i láthair na huaire leis an víreas corónach seo?

Clíodhna - [01:41]: ah hem, tá, agus sílim gur chuir sé isteach ar achan ghné den saol eh agus m’orm, like, buntáistí agus míbhuntáistí ag baint leis cosúil le hachan rud eile ach, em, do shaol an mhic léinn ach go háirithe, tá sé thar a bheith diúltach i mo thuairimse; níl ranganna ar bith agamsa ar champas na hollscoile agus tá sé dailigh, em, dhul i ngleic le bliain na céime go háirithe agus gan teagmháil rialta agat le léachtóirí ná, eh, comhscoláirí.  Eh, ní fheicim duine a bith ach amháin mo chomrádaithe tí agus, eh, tá sé dailigh dhul i ngleic leis an obair agus a bheith i do shuí os comhair scáileáin ó mhaidin go hoíche. Em, ach, níl neart air agus, em, m’orm go bhfuil achan nduine ag iarraidh a seacht ndícheall a dhéanamh le é a dhéanamh chomh furast agus a thig.

Colm - [02:28]: So, tá na ranganna uilig ar líne, mar sin dó; do chuid léachtaí ollscoile uilig. Tá tú… tá tú sa bhaile. Ó, gabh mo leithscéal, tá tú in do theach ansin i nGaillimh agus tá tú a’ déanamh do chuid léachtaí ar líne. Níl tú san ollscoil ar chor ar bith, a’ bhfuil?

Clíodhna - [02:41]: Níl… ach em…eh…  m’orm… gur bhog mé ar ais go Gaillimh mar gheall, gur.., go rabh sé beartaithe acu roinnt léachtaí a bheith ar champas na hOllscoile, go háirithe na ranganna teagasc agus bhí teach agus achan rud curtha in áirithe agam agus nuair a bhí mé ag taisteal go Gaillimh i mí Mheán Fómhair, fuair mé ríomhphost ag rá go rabh na ranganna uilig a’ dhul a bheith ar líne. Bhí sé rómhall ansin domhsa cinneadh a dhéanamh a dhul ar ais ’na bhaile. Agus chaith mé bliain sa bhaile anuraidh ar shocrúchán oibre agus bhí mé breá sásta bogadh ar ais go Gaillimh leis an bhliain dheireanach a chaitheamh anseo. Em, shíl mé, m’orm, go dtiocfadh feabhas ar chúrsaí ach chan sin mar a tharla. Ach… ach, bhí…bhí rudaí fágtha iontach mall. M’orm go rabh éiginnteacht mhór ag baint le cúrsaí ollscoile , em, agus tá achan rud ar líne, mar a dúrt mé. Tá réimsí áirithe, mar shampla, leigheas agus dlí agus rudaí go dtig leo dhul isteach agus, em, ranganna praiticiúla a dhéanamh ach níl an rogha sin ar fáil dúinne.

Colm – [03:38]: Am iontach saoithiúil mar a dúrt muid,  Clíodhna, ach is maith go bhfuil na léachtaí ag gabháil ar aghaidh san am chéanna agus go bhfuil tú i gcuideachta do chuid comrádaí tí mar a dúrt tú. Ar a laghad, tá sin agat, em, ach níl mórán eile i láthair na huaire. A’ bhfuil iomrá ar bith, cá huair a bheas sibh ar ais insa seomra ranga, sa láthair sin, eh, ina mbíonn na léachtaí, eh, insan ollscoil fhéin? Cá huair… a’ bhfuil iomrá ar bith cá huair a bheas sin a’ tarlú?

Clíodhna - [03:59]: Eh, is dailigh a rá; níl…níl cliú agam; níor tugadh eolas breise ar bith dúinn. Eh, ar dtús báire, bhí rogha, sórt, tugtha dúinn nuair a.. nuair a bhí na ranganna teagasc le bheith ar champas, tugadh rogha do mhic léinn, em, iad a dhéanamh ar líne nó a bheith ag freastal go fisiciúil ar na rangannaí ar champas, mar sin de, cha rabh brú ar aon nduine freastal ar na rangannaí muna rabh siad ag iarraidh. Em, ach, bhí mise lán sásta dhul isteach agus bualadh le daoine ná sílim go bhfuil an ghné chumarsáide iontach iontach tábhachtach agus ó thaobh sóisialú agus do meabhairshláinte agus mar sin dó. Em, ach, níl an chuma air go bhfuil a fhios ag aon nduine cad é atá a’ tarlú. Agus, dar ndóigh, tá go leor mac léinn idirnáisiúnta sna coláistí fosta agus ó thaobh cúrsaí taistil agus rud,  tá sé, eh, iontach éiginnte i láthair na huaire.

Colm – [04:45]: Tuigim. Tuigim. Luaigh tú ansin gurb as Mín a’ Chladaigh duit. Inis domh cúpla rud faoin logainm sin, Mín a’ Chladaigh, do dhuine ar bith nach bhfuil a fhios acu. Cad é an chiall atá le Mín an Chladaigh,  Clíodhna?

Clíodhna - [04:53]: Ciallaíonn Mín a’ Chladaigh talamh mín atá, eh, in aice an cladaigh. Agus, eh, duine ar bith, b’fhéidir, a bhfuil cur amach acu ar Mhín a’ Chladaigh, eh, tá muid buailte ar an fharraige ansin, agus tá tráigh ghalánta, tráigh na duirlinge a tugaimid air. Tá a lán clocha duirlinge, in.., i Mín a’ Chladaigh, agus, em, an ceantar suite , eh, idir Cnoc Fola agus Cnoc na Naomh, agus dar ndóigh, tá radharc againn ar an Eargail agus ar a’ Mhucais, fosta, agus, eh, tá muid buailte ar, em, cheantar Mhachaire Rabhartaigh agus Glaise Chú, agus ansin Mín na Leá agus, eh, Cnoc Fola ar an taobh eile.

Colm - [05:32]: Anois, a Chlíodhna; tá an Ghaeilg anois i láthair na huaire, eh… tá sé deas ar dtús báire, go bhfuil tú fhéin mar dhuine óg, eh, liom anseo, eh, agus ag obair liom ar a’ togra seo, eh, is deas… agus is galánta an Ghaeilg atá agat fhéin. Tá Gaeilg ghalánta flúirseach , eh, agat fhéin, a Chlíodhna mar dhuine óg agus is deas an rud é sin a fheiceáil agus rud iontach dearfach sin i mo thuairim fhéin. Cá háit a bhfeiceann tusa an Ghaeilg amach anseo, a Chlíodhna, em, ó thaobh teangaidh bheo dó.

Clíodhna -[05:58]: Bhuel, níl dabht ach go bhfuil muid sórt ag tairseach chinniúnach maidir leis an Ghaeilg sa cheantar, eh, ó thaobh teanga labhartha an phobail de. Em, tá go leor Béarlachas le cloisteáil agus go leor daoine tagtha ón taobh amuigh; mo mháthair, em, insan áireamh. Agus, em, cuireann sin brú ar an theangaidh, ar a’ teangaidh mar theanga chumarsáide agus… em, ach tá mé dóchasach ná tá go leor iarrachtaí ar bun leis an Ghaeilge, eh, a bhuanú agus a neartú insa cheantar, le cúrsaí pleanála teanga i mbarr a réime i láthair na huaire agus go leor, em, tacaíocht ar fáil do ghrúpaí agus do choistí atá a’ cur, eh, béim ar, eh, chúrsaí teanga go háirithe i measc an aosa óig. Em, dar ndóigh, cuidíonn sé go mór, eh, go bhfuil an t-oideachas uilig trí mheán na Gaeilge agus go bhfuil deiseanna ar fáil, eh, do dhaoine óga páirt a ghlacadh i gcúrsaí ceoil, spóirt agus drámaíochta agus macasamhail trí mheán na Gaeilge agus sílim fhéin mar dhuine óg… em, bíonn an Béarla ann go háirithe b’fhéidir le linn tréimhse na meánscoile ach nuair imíonn tú ansin b’fhéidir go dtí an choláiste nó má imíonn tú ansin ar feadh seal go dtuigeann tú sórt an tseoid luachmhar sin atá agat agus go bpilleann tú ar a’ teangaidh arís agus ag iarraidh do chuid páistí a thógáil le Gaeilg agus mar sin dó. Mar sin dó, ní shílim go bhfuil muid, eh, i mbaol, eh, mhór, eh, ná a dhath ach sílim go gcaithfimid tacú lena chéile agus cinnte a dhéanamh, eh, go bhfuil an Ghaeilg ag gabháil a mairstin mar theanga labhartha an phobail.

Colm - [07:33]: A’ bhfuil tú a’ déanamh go bhfuil an t-aos óg, t-aos óg an cheantair seo, agus t-aos óg an chontae seo… an bhfuil siad a’ labhairt na Gaeilg go laethúil lena cuid cairde, mar a déarfá.  Tá a fhios againn, ar ndóigh, em, go bhfuil an Ghaeilg… eh... is… is teangaidh í, is teangaidh bheo í; tá sí ina hábhar scoile fosta ach an bhfeiceann an t-aos óg anois… gur… eh.. gurb ann don Ghaeilg, gur, gur teanga bheo atá insan Ghaeilg agus go bhfeiceann siad é níos mó ná ábhar scoile. Cad é do thuairim ghinearálta fá seo i láthair na huaire, a Chlíodhna, ó thaobh staid na Gaeilg i measc an aois óg dó.

Clíodhna - [08:05]: Bhuel, níl dabht ach go bhfuil daoine áirithe ann agus cosúil liom fhéin, eh, a bhí páirteach i ngníomhaíochtaí taobh amuigh den scoil agus an Ghaeilg, eh, mar phríomhtheanga iontu agus tá daoine ann agus níl dabht ach go bhfuil siad a’ déanamh iarracht, em, an Ghaeilge a labhairt lena gcairde agus mar sin dó, ach, tá brú an Bhéarla ansin go cinnte agus, dar ndóigh, baint, eh, mhór ag na meáin shóisialta agus mar sin de, eh, agus an tionchar atá acu ar, m’orm, chinneadh an aosa óig maidir le, eh, teanga chumarsáide de, ach, em, sílim go bhfuil rud íneacht eile a dhíobháil… go bhfuil… sórt… go bhfuil em… go bhfuil glór a dhíobháil ó na daoine óga seo iad fhéin go dtig leo a rá, seo an rud ba mhaith linn a dhéanamh ach go mbeadh sé trí mheán na Gaeilge. B’fhéidir go bhfuil easpa deiseanna ansin.  B’fhéidir go bhfuil easpa áiseanna ansin; níl a fhios agam go cinnte, ach sílim go gcaithfear b’fhéidir, níos mó feasachta, eh, a bhunú thart ar an ábhar sin, eh, ná, is… m’orm, is iadsan blianta tábhachtacha, em, i saol, eh, duine óg ar bith agus tá sé cinnte go ndéanfaidh siad an Ghaeilg a shealbhú mar theanga, eh, labhartha s’acu, go háirithe i measc a gcairde.

Colm - [09:19]: Tá an Ghaeilg rud beag níos nua-aimseartha anois i measc… eh… eh… ar na meáin shóisialta mar shampla. Tá an Ghaeilg níos feiceálaí ar na meáin shóisialta, dar liom fhéin dó; ar Twitter, agus ar Facebook agus ar Instagram. Tá níos mó daoine ag úsáid na Gaeilge, eh, ar na meáin shóisialta, dar liom fhéin. Tá an teangaidh níos nua-aimseartha; giota maith níos nua-aimseartha ná mar a bhí agus sílim gur rud ciallmhar é sin, gur tharla sin, a Chlíodhna, agus is rud dearfach é gan amhras ar bith, nab é?

Clíodhna - [09:42]: Ó nach cinnte, agus tá, eh, m’orm, athrú taoide i ndiaidh tarlú ar…ar na meáin agus go háirithe agus muid, eh, le linn Seachtain na Gaeilge i láthair na huaire agus cuid mhór airde tarraingthe ar an teangaidh… em… tá go leor tionchairí ar Instagram agus a leithéidí agus tá siad ag cur na Gaeilge chun cinn. Agus dar ndóigh, agus tú ag éirí aníos, bíonn tú, sórt, ag amharc ar na daoine seo mar, em, eiseamláir agus tá tú ag iarraidh a bheith cosúil leo, mar sin de, tá sé tábhachtach go mbeidh siadsan ag cur na Gaeilge chun cinn agus tá siad a’ déanamh, eh, jab ar dóigh, mar sin, tá sé thar a bheith dearfach go bhfuil an Ghaeilg feiceálach agus go bhfuil sí, sórt, cool, mar theanga ar na meáin shóisialta ach chan ionann sin agus… chan ionann na meáin shóisialta agus teanga labhartha an duine, mar sin dó, b’fhéidir go gcaithfear oibriú níos mó ar an teanga mar theanga chumarsáide.

Colm - [10:34]: uh hem, bhuel is maith do leithéid ann… is maith do leithéid fhéin ann, mar a dúrt mé a Chlíodhna, agus eh, tá tú breá ceolmhar fosta, ar ndóighe, eh. Inis dom rud beag fá do shaol ceoil agus mar sin dó. Tá a fhios agam go bhfuil tú breá siúlach agus mar sin dó agus go bhfuil cuid mhór bainte amach agat, agus sin a’ fáth, i ndáiríre, go rabh mé fhéin ag iarraidh labhart leat… em… is duine óg thú ach tá cuid mhór bainte amach agat. Inis dom cuid de na rudaí atá bainte amach agat. Ar dtús báire ó thaobh a’ cheoil dó.

Clíodhna - [11:01]: bhuel, tá an ceol ar a’ dá thaobh den teaghlach.. em… m’athair mór ar thaobh m’athara, em, ba bhreá a bheith ag seinm an bocsa ceol agus bheadh sé ag seinm da na céilithe a bhíodh sa choláiste, em.. do na… do na páistí a thug… a thagann sa tsamhradh ar chúrsaí samhraidh. Bheadh sé ag seinm ag na céilithe sin agus, em, ansin ar thaobh mo mháthara, bhí mo mháthair …eh… i mbuíon ceoil í fhéin nuair a bhí sí níos óige agus, eh, a deifiúracha agus ansin m’athair agus mo mháthair mhór ar thaobh mo mháthara, eh, damhsóirí set a bhí iontu, mar sin, tá, m’orm, an cultúr go láidir, eh, agus bhí i gcónaí ar a’ dá thaobh den teaghlach, agus mar sin dó, m’orm gur iadsan a spreag mise ó thaobh an cheoil dó, em ach, bhí muid i gcónaí a’ déanamh ceol ar a’ scoil agus mar sin dó ach sílim go rabh mé ceithre bliana de aois nuair a theagasc m’athair an chéad amhrán dom, eh, Thíos cois na trá dom, ceo… eh… amhrán iomráiteach de chuid Chlannad, agus theagasc sé an chéad trí véarsa dom agus ansin bhí mé á gceol ar feadh tréimhse agus ansin d’fhoghlaim mé rud íneacht eile agus, eh, bhí muid a’ foghlaim, mar a dúrt mé, amhráin ar a’ scoil agus ansin thoisigh mé a’ freastal ar rangannaí ceol ansin sa Chrannóg agus bhí mé ag gabháil don fhídeog fosta, em, agus bhí dúil mhór agam sna huirlisí ceoil agus bheinn páirteach, eh… eh,  i mbannaí ceoil agus grúpaí ceoil, em... agus ansin, eh, m’orm gur ghlac mé suim insan amhránaíocht ar a’ tsean-nós ach go háirithe eh, ag éisteacht le..eh.. ceoltóirí ón cheantar. Dar ndóigh, tá plúr na gceoltóirí sean-nóis, eh, i gceantar Ghaoth Dobhair agus na ceantracha máguaird agus mar sin dó eh, bhí tionchar mór acusan ormsa agus bhí dúil agam insna hamhráin ach go háirithe, na seanamhráin seo a rabh scéaltaí grá, scéaltaí béaloidis, scéaltaí..eh… báis ag baint leofa agus go rabh an stair sin insa cheantar agus go rabh, m’orm, na scéaltaí sin á gcur ar aghaidh ó ghlúin go glúin tríd na amhráin.  Agus mar sin dó, em, bheartaigh mé dhul ag ceardlann ansin le Nóirín Ní Cholla agus Dominic, Brian Danny Minnie agus tá go leor leor ceoltóirí eile a chuaigh go mór i bhfeidhm orm agus em,  m’orm, ansin thosaigh mé a’ cur isteach  ar na fleánna ceoil, insa comórtais comhrá Gaeilge agus, eh, aithriseoireacht ar dtús agus  bheinn a’ glacadh páirt insna grúpaí ceoil agus mar sin dó agus ansin..eh… d’éirigh liom, eh, an chéad chraobh na hÉireann a bhaint nuair nach rabh mé ach ocht mbliana de aois agus m’orm gur thug sin spreagadh mór dom agus tógáil croí go rabh, em, m’orm, aitheantas tugtha don mhéid a bhí déanta agam agus cé nach é sin an rud is tábhachtaí ná dar ndóigh bhí sé galánta a bheith páirteach ann agus a bheith ag.. ag Fleadh Ceol na hÉireann agus tú a’ déanamh ionadaíochta do do cheantar, ach em, leis an duais sin a thabhairt ’na bhaile agus gan tú ach ocht mbliana de aois, bhí sé dochreidte agus ó shin ar aghaidh, mhuscail mo suim insna hamhráin agus sa cheol agus, eh, bhí mé gníomhach sa chomhaltas i nGort a’ Choirce fosta agus, eh, chuaigh mé ar aghaidh le uirlisí difriúla a fhoghlaim, eh. An fhídeog eh… thosaigh mé ar an fhídeog agus ansin an fhidil agus an bocsa ceol mar go rabh mé ag iarraidh, em, m’orm… an bocsa ceol a fhoghlaim mar gheall go rabh m’athair mór á sheinm ar feadh, eh, na mblianta agus, eh, tá sé galánta an nasc agus an ghné sin de stair an teaghlaigh a bheith agam agus go dtig liom é a chur ar aghaidh go dtí an chéad ghlúin eile fosta. Ach, tá mé a’ ceol liom go fóill… bhí mé ag an Oireachtas agus páirteach in rudaí éagsúla agus ócáidí agus go leor leor deiseanna tugtha domh fríd an cheol agus fríd an amhránaíocht agus tá mé iontach buíoch dó sin.

Colm - [14:46]: Cinnte.. A’ bhfuil tú a’ déanamh go dtiocfaidh an tOireachtas ar ais am ar bith feasta?

Clíodhna - [14:50]: Eh, níl a fhios agam é.. is dailigh a rá.. ní bheidh sé ar ais i nGaoth Dobhair cá bith, tá sé i bhfad rómhór anois, em, níl a fhios agam an mbeidh sé ar ais, eh, i mbliana, eh, ní… ní dóigh liom é ach tá mé a’ súil go mór le.. le bheith ar ais arís i measc na nGael ag féile mhór na nGael.

Colm - [15:08]: Cén t-amhrán is fearr leat, a Chlíodhna?

Clíodhna - [15:11]:  Ó tá sin thar a bheith dailigh, eh. Is maith liom amhráin áitiúla, em, agus bhéarfaidh mé sampla, eh, “An Mhaighdean Mhara” leagan a tháinig as Oileán Thoraí a bailíodh mar chuid de Bhailiúchán na Scol, dar ndóighe, a bhí ag gabháil ar aghaidh agus, em, tá dúil mhór agam san amhrán sin faoin mhaighdean mhara, eh, a thit i ngrá le fear agus ansin scairteadh ar ais uirthi chun pilleadh ar an fharraige agus d’fhág sí a fear agus, eh, beirt pháistí ina diaidh agus ba bhreá leo dhul síos go dtí an abhainn ansin achan lá chun labhart léithe agus insan amhráin, cluinimid an comhrá a bhíonn aici lena fear céile agus leis na páistí. Eh, mar sin de, draíocht sórt ag baint leis an amhrán sin agus ,eh em… fréamhaithe sa bhéaloideas, em, na scéaltaí béaloidis, em, ach dá mbeinn le amhrán eile a phiocadh b’fhéidir, em,  “Bean an fhir ruaidh” mar gurb é ceann de na  chéad amhráin sean-nóis a d’fhoghlaim mé agus, em, an ceann a cheol mé nuair a d’éirigh liom, eh, Craobh na hÉireann a bhaint insan amhránaíocht ar an tsean-nós den chéad uair.

Colm - [16:010]: An gceolfá véarsa amháin dó sin dúinn, a Chlíodhna?

Clíodhna - [16:13]: Eh, bainfidh mé triail as cá bith.. tá tamalt ó cheol mé é.

Colm - [16:16]: Cinnte. Maith thú fhéin. In d’am fhéin; go rabh maith agat.

Clíodhna - [16:20]: Ó is táilliúr óg aerach mé a’ deanamh éadaigh i dtigh an fhir ruaidh

                  nó go dtug mo chroí spéis dona béilín meala gan ghruaim

                  agus thug mo chroí spéis dona béilín ba bhinne ná an chuach,

                  is a charad mo chléibh’, dá n-éalófa liom ón fhear rua.

Colm - [17:06]: Maith thú fhéin. Bhí sin iontach iontach maith. Maith thú fhéin. Go rabh míle maith agat, a Chlíodhna as sin agus tá mé cinnte go mbainfidh go leor, eh, den lucht féachana a bheas ag amharc air seo agus go leor de na mic léinn agus mar sin dó sult, eh, as sin. Luaigh tú, eh, scéalaíocht ansin fosta. Eh, agus sula mbogfaimid ar aghaidh go dtí scéalaíocht, b’fhéidir, go gcuirfidh tú isteach, tá mé cinnte, ar Chorn Uí Riada sna blianta atá amach romhat, tá guth iontach deas agat ar fad, so, comhghairdeas leat agus tréaslaímid leat as sin. Eh, scéalaíocht anois, a Chlíodhna, luaigh tú ,eh, scéal galánta ansin agus, eh, is dócha insa cheantar seo tá… tá traidisiún mór pisreogaí ann, eh, go háirithe i measc na nGael agus mar sin dó. An ritheann scéal ar bith ,eh, leat ó thaobh... a’ bhfuil scéal ar bith, eh, a dtarraingíonn tú air mar a déarfá agus cén scéal is ansa leat… tá a fhios agam go bhfuil tú iontach mór le Bríd Anna Ní Bhaoill, dar ndóigh, agus bean mhór scéalaíochta atá in Bríd Anna agus tá me cinnte gur eh… gur theagasc sí go leor scéaltaí duit. A’ bhfuil scéala ar bith faoi leith a ritheann leat, a Chlíodhna, eh, agus muid ag caint?

Clíodhna - [18:04]: Eh, cha ritheann a dhath liom anois, eh, scéal, eh, a bheadh ag Bríd Anna ach, em, tá go leor scéalta áitiúla fán cheantar agus dar ndóigh fán cheantar seo bhí go leor leaganacha éagsúla de scéaltaí fá Chú Chulainn ná, eh, Fionn Mac Cumhaill agus a leithéidí agus tá cúpla scéal foghlamthaí agam don Oireachtas agus mar sin dó ach, em, is banlaoch í Bríd Anna… tá na scéaltaí uilig ar eolas aici agus tá sí ag iarraidh sin a chur ar aghaidh ag an chéad ghlúin eile agus ag éirí go maith leithe. Ach, tá dúil mhór agamsa i gcúrsaí aimsire agus seort scéaltaí a bhaineann le cúrsaí aimsire agus  eh, m’orm em… fadó nuair ba bhreá leo a bheith a’ brath ar an aimsir, eh, ó thaobh, b’fhéidir, cúrsaí bidh nó cúrsaí farraige agus a leithéidí ach, em, ó tharla muid ag caint ar béaloideas agus mar sin dó, eh, bheartaigh mé béaloideas agus scéaltaí beaga a cluineadh ó mo, eh, garthuismitheoirí i Mín an Chladaigh, em, agus ansin cúpla mí ó shin ná bhí mé ag iarraidh sórt stór a chur le chéile ná tá go leor… tá a fhios agat fhéin do em.. dó sin ag imeacht, eh, ón chaint agus, eh, ó stair na ndaoine agus cha rabh mé ag iarraidh, eh, go mbeadh sé imithe agus gan na scéalta sin a bheith ag an chéad ghlúin eile agus mar sin de chaith mé lá iomlán leis a’ bheirt acu a’ tógáil nótaí agus seanfhocla agus mar sin dó. Ach bhí sé fhéin ag insint scéal dom fána óige. Ba bhreá leo caoirigh a bheith acu em… i Mín a’ Chladaigh, em, eh, thuas ar an chnoc agus cha dtugadh na caoirigh… cha dtagadh síos aníos ar chor ar bith, eh, ón chnoc. Bheadh sé i gcónaí, em, eh, thuas ar an chnoc agus dúirt eh… bhí m’athair mór óg ag an am agus dúrt sé lena athair, eh, lá amháin “Ó,  is iontach nach dtagann siad sin aníos” agus dúrt sé “Ó  ní thiocfaidh siad sin aníos a choíche” agus ansin bhí siad ansin lá amháin ag suí ag a’ tábla agus a’ chéad rud eile chonaic sé scaifte caoirigh a’ gabháil síos a’ bealach mór agus dúrt sé, dúrt mo sheanathair ,eh, le m’athair “Ó sílim gur sin caoirigh s’againne; caithfidh sé go dtáinig siad aníos ón chnoc agus dúrt sé “Ó” dúrt sé… dúirt sé “Caithfidh sé go bhfuil drochaimsir ar a’ bhealach nó”, dúirt sé “ ní thiocfadh siad sin anuas ach ab é go rabh drochaimsir ar a’ bhealach” agus an mhaidin lá anra mháireach, bhí sé orlach sneachta acu.

Colm - [20:21]: Ó, anois, anois, anois, so comhartha drochaimsire.

Clíodhna - [20:24]: Bhí a fhios ag na caoirigh go rabh drochaimsir ar an bhealach, agus m’orm, iadsan ar an cnoc go mbeadh siad, b’fhéidir, i gcontúirt nó mar sin dó, agus, eh, tháinig siad anuas agus m’orm go rabh bóitheach nó rud éigin acu fána gcoinne agus bhí a fhios acu lá roimh ré go rabh drochaimsir ná go rabh sneachta ar a’ bhealach.

Colm - [20:41]: But, cha rabh sé soiléir go rabh, but, bhí a fhios acu ar dhóigh íneacht go rabh sé a’ teacht.

Clíodhna - [20:45]: Go rabh rud íneacht, ach, cha rabh a fhios acu go cinnte ach em, deir siad sin fá ainmhithe i gcónaí, bíonn siad sórt chun tosaigh orainne agus go mbíonn a fhios acu, eh, b’fhéidir ón ghealach, nó ón ghréin nó ón ghaoth go bhfuil… eh… cén sórt aimsire a bheas ann.

Colm - [21:00]: Is é, tá sin iontach suimiúil anois. Eh, mhothaigh mé fhéin sin aroimhe fosta, em, fá chaoirigh, go…go bhfuil a fhios acu fán aimsir agus mar sin dó agus cad é atá a’ teacht. Tá sin iontach suimiúil. Agus ar choinnigh sé mórán caoirigh, eh, sin do sheanathair a bhí tú a’ caint air, nab é?

Clíodhna- [21:14]: Is é, em, m’orm go rabh, go rabh caoirigh acu agus bhí asal acu, em ach, chaith sé an chuid is mó den am ar a’ phortach, agus ansin, dar ndóigh, em, ghlac m’athair seilbh air sin ansin nuair a… a bhí m’athair mór a’ gabháil siar i mblianta… agus eh… tá sé deas an traidisiún sin a choinneáil ná tá siad sórt, eh, ag imeacht agus anois níor chaith mé fhéin lá ar a’ phortach ach, em, ba bhreá le m’athair a bheith thuas achan samhradh, agus eh,  deir sé gur sin an áit is fearr atá ann nádúr a fháil , so em, chaith sé blianta ar a’ chaorán, ach em tá sé i ndiaidh anois seort, eh, deireadh a chur leis, ná, deir sé go bhfuil sé iontach trom ar a’ chorp agus mar sin dó agus nuair atá rudaí eile ag gabháil ar aghaidh agat, em,  dúirt sé go rabh sé níos fearr as é a fhágáil ansin, so

Colm - [22:07]: An mbeadh barúil ar bith aige ó thaobh…tá cuid mhór cainte anois ar athrú aeráide agus mar sin dó, eh, agus tá go… fiú caint b’fhéidir... go gcaithfidh siad, b’fhéidir, déanamh ar shiúl le móin agus mar sin dó leis a’ timpeallacht a shábháil agus mar sin dó. Agus tá a fhios agam go bhfuil, go bhfuil páirtithe faoi leith cosúil leis an Chomhaontas Glas agus mar sin dó, tá siad i bhfách le, b’fhéidir, níos mó eh… m’orm.. níos mó rudaí le… le cuidiú leis a’ timpeallacht agus tá mé a’ déanamh go bhfuil… go bhfuil móin iontach b’fhéidir olc  don timpeallacht, níl sé comh maith sin don timpeallacht agus don aeráid agus mar sin dó. Eh, a’ mbeadh barúil ar bith agat fhéin fá sin agus leithéidí d’athair atá ag brath ar mhóin agus muid fhéin ar ndóighe. Cad é mar a… cén tionchar a bheas ag sin, eh, ar… ar mhuintir na tuaithe ach go háirithe, a Chlíodhna, má dhéanann siad, má dhéanann siad ar shiúl le móin agus má dhéanann siad ar shiúl leis na.. leis na gnáthchustaim, eh, atá againn fhéin, eh, cosúil le móin mar shampla.

Clíodhna - [22:56]: Yeah, is cinnte go mbeidh drochthionchar ag sin ar mhuintir na tuaithe ach cha dtiocfadh liomsa mo theach a shamhlú gan móin, gan tinidh oscailte a bheith againn agus go háirithe le linn, eh, mhíonna an gheimhridh, eh, agus chan amháin, em, sin ach baineann sé leis an dúchas. Baineann sé leis na seantraidisiúin mar a luaigh tú a bhí, eh, insna ceantracha sin, em, leis na bliantaí agus an stair teaghlaigh sin mar, shampla, em, m’athair mór agus ansin m’athair agus bheadh sé thar a bheith, em, brónach sin a fhágáil i do dhiaidh ar mhaithe le rud íneacht fá chúrsaí aeráide, eh, tá go leor rudaí eile a’ cur isteach ar chúrsaí timpeallachta agus aeráide ach amháin móin ach, em, baineann sé níos mó leis an dúchas agus leis an traidisiún sin agus, eh, go háirithe do cheantracha tuaithe agus, em, an oiread, m’orm, eh, portach… portaigh ansin agus iad ábalta leas a bhaint as agus coinníonn sé daoine, em, gnaitheach i rith an tsamhraidh agus caithfidh tú smaointiú nach rabh a dhath ag dhul, eh, san am a chuaigh thart ach amháin móin agus cúrsaí iascaireachta agus mar sin dó agus sin an rud a choinnigh a’ gabháil iad; sin an teacht isteach a bhí acu agus, em, sílim go bhfuil sé i bhfad níos doimhne ná go díreach go bhfuil sé a’ cur isteach ar a’ timpeallacht.

Clilstore Annotated versionTaisce Bheo na nGaelSoillse

Short url:   https://clilstore.eu/cs/9452