Clilstore Facebook WA Linkedin Email
Login

This is a Clilstore unit. You can link all words to dictionaries.

Díol agus Ceannach Tithe

Áine:  Tosóidh muid i dtús báire faoi dtaobh de, an bhfuil a fhios agat, ag díol agus ceannach tithe.  Agus, níl sé chomh furasta teach a cheannach agus níl sé chomh furasta teach a dhíol.  Tá léar mór rialacha a bhaineann leo. Abróchaidh muid i dtús báire sa chás is go bhfuil tú ag iarraidh do theach a dhíol.

Antoin: Bhal, sé an chéad rud a chaithfidh tú déanamh ná a chinntiú go bhfuil achan rud in ord agus in eagar.  Agus níl sin chomh simplí mar a dúirt tú agus, agus atá luaite agat.  Caithfidh tú luach tí a aontú i dtús ama agus b’fhéidir go bhfaighfeá ceantálaí leis an mhargantaíocht a dhéanamh.  B’fhiú duit, chomh maith leis sin, socrú a bheith déanta agat an bhfuil, cad é atá cuimsithe i luach tí – an bhfuil trealamh leictreachais, an bhfuil brait urláir agus cuirtíní agus ábhar an tí, na troscáin, trioc iomlán an tí – cad é atá cuimsithe, cad é nach bhfuil.  Chomh maith leis sin, b’fhiú duit tréimhse ama a aontú leis an cheantálaí.  B’fhéidir go raibh rún agat teach eile a cheannach agus go bhfuil dhá mhí uait le do chuid socruithe a dhéanamh.  B’fhéidir go bhfuil airgead uait iontach gasta agus gur…go bhfuil tú ag iarraidh ceannaitheor a cheannóchas ar an phointe boise uait é.  Ba cheart duit scála ama (1:00) a aontú leis an cheantálaí. Sa ghnáthshaol tá tú ag caint ar sé seachtainí. Thig an tréimhse sin a ghiorrú nó thig faid a chur leis trí chomhaontú.  Ach, ba cheart duit an mhéid sin a aontú.  Ach, seachas sin, tá cáipéisí eile agus cúraimí eile go gcaithfidh tú a chinntiú a bheith slánaithe. 

An chéad rud a chaithfidh tú amharc air ná cúrsaí pleanála. Teach ar bith a tógadh roimh naoi gcéad seasca a ceathair tá díolúin iomlán acu ó riachtanas pleanála.  Ní gá duit cead pleanála a bheith agat i leith tógáil an tí.  Ach an deacracht a bhaineann le rud ar bith ná más rud é gur chuir tú síneadh leis an teach, más rud é gur thóg tú grianán ná más rud é go dearn tú do gharáiste a aistriú, tá dhá rud ag teastáil ansin.  Uimhir a haon tá cead pleanála uait agus, uimhir a dó, tá cead uait ón chomhairle contae de réir na fodlíthe áitiúla.  Éiríonn fadhb i dtaca leis an dá rud sin.  I dtaca le cead pleanála, thig leat iarratas a dhéanamh ar chead coinníollach, nó, thig leat conradh a bheith déanta agat leis an teach a dhíol (2:00) ach an conradh a bheith coinníollach ar eisiúint cead pleanála.  I dtaca le fodhlíthe áitiúla ní thig leat cead siarghabhála ná i mBéarla retrospective a fháil agus, ach sé an rud a chaithfidh tú a chur ar fáil ag an am sin ná dearbhú ó ailtire nó ó innealtóir agus caithfidh an duine sin a bheith cáilithe, caithfidh sé a chuid cáilíocht a lua sa, sa dearbhú agus caithfidh sé dearbhú a thabhairt go bhfuil an rud tógtha de réir na gnáth-thoisí, nach raibh cead pleanála faighte ach, ina thuairim siúd, dá mbeadh iarratas déanta gur dócha ná a mhalairt go bhfaigheadh sé éisteacht bháúil. Má tá cead pleanála tugtha caithfidh sé fiú dearbhú a thabhairt go bhfuil an tógáil uilig déanta de réir na toisí agus de réir na fochoinníollacha atá leagtha amach sa chead pleanála sin.     

Áine:  Sé. So, tá go leor rudaí le cur san áireamh, a Antoin.

Antoin:  Tá. Tá. Tá léar léar rudaí le cur san áireamh i dtaca le cúrsaí pleanála.

Áine:  Sé.

Antoin:  Ach, sa bhreis air sin, tá cúraimí breise ar an díoltóir.  Caithfidh sé a chinntiú go bhfuil teastais áirithe (3:00) cánach agus riaracháin á chur ar fáil aige agus tá athrú mór tagtha air sin le bliantaí beaga anuas.  An t-athrú is mó atá tagtha ná go gcaithfidh tú teastas sábhailteachta leictreachais nó i mBéarla teastas BER a chur ar fáil – sin i dtaca le sreangú agus feidhmiú leictreachas sa toigh agus caithfidh tú conraitheoir leictreach a fhostú. Bíonn daoine faiteach faoina leithéid ach sé dlí na tíre ag an am sin go gcaithfidh tú a leithéid a bheith agat.  Ach, níl costas millteanach ag baint leis. Sé an gnáthchostas a bhainfeadh le tuairisc dá leithéid ná céad caoga euro.  Ach, caithfidh tú a leithéid sin a chur ar fáil don cheannaitheoir sula dtig balchríoch leis an rud.  Sa bhreis air sin, caithfidh tú admhálacha a chur ar fáil i leith cáin éagsúil mar shampla an cháin mhaoine.  Tá sin i réim i láthair na huaire.  Caithfidh tú admháil reatha a chur ar fáil gur dhíol an cháin mhaoine go dáta.  Caithfidh tú admháil a chur ar fáil i leith réamhtheachtaí (4:00) an cháin mhaoine – sin an, an muirear teaghlaigh a bhí i réim ar feadh bliana roimhe sin.  Fiú más rud é nach bhfuil sé díolta agat níl an dara suí sa bhuaile anois agat ach é a dhíol agus admháil a fháil go bhfuil sin uilig díolta agus an tríú rud a chaithfidh tú déanamh ná más teach samhraidh é, más é an dara teach atá agat caithfidh tú teastas…caithfidh tú admháil a bheith agat ón MPPR an maíomh gur dhíol tú an cáin don dara teach go dáta.  Más teach infheistíochta atá agat agus más rud é go dearn’ tú brabach ar cheannacht an tí agus munab é do theach teaghlaigh é caithfidh tú teastas deimhniú imréitithe i leith cáin gnóthú caipitil – Capital Gains Tax a chur ar fáil.  Más do theach teaghlaigh atá ann ní gá duit sin a chur ar fáil.   

Áine:  Sé. So, tá go leor leor rudaí le cur san áireamh. So, ghlacfá dlíodóir i ndáiríre a bheith ag obair le duine nó tá go leor cáipéisí i gceist.  Abair sa chás atá tú… go bhfuil tú ag ceannacht an teach, a Antoin.

Antoin:  Agus má tá tú ag ceannacht tí baineann an chritéar céanna cuid mhaith. Caithfidh tú réamh-mheasúnú a dhéanamh (5:00) ar an rud uilig, ar an tógra uilig is caithfidh tú glacadh leis gur tógra atá sa rud uilig ná go bhfuil costaisí ceilte ann.  An chéad rud a shocróidh tú ná an tréimhse ama atá uaitse.  Má tá airgead tirim agat agus más maith leat é a cheannacht ar an phointe boise thig é a dhéanamh b’fhéidir taobh istigh de thrí seachtainí.  Má tá iasacht uait ba cheart duit socrú a dhéanamh leis an cheantálaí agus foráil a chur isteach sa chonradh go bhfuil an rud coinníollach ar iasacht a bheith curtha ar fáil duit agus tusa a bheith in ann na fochoinníollacha a chomhlíonadh.  Agus, b’fhéidir go bhfuil tréimhse ní b’fhaide ama uait ina, ina thaobh sin, b’fhéidir go mbeadh dhá mhí uait leis sin uilig a chur chun bealaigh.  Caithfidh tú léar rudaí eile a shocrú; caithfidh tú polasaí árachais a shocrú i leith an tí agus caithfidh tú polasaí cosanta morgáiste a bheith agat.  Ciallaíonn sin i gcás lánúin, Dia eadrainn dá mbásfadh duine acu, ghlanfaí an mhorgáiste de bharr go bhfuil polasaí cosanta morgáiste ann.  Caithfidh tú na rudaí sin uilig a aontú.  Caithfidh tú airgead áirithe caipitil a bheith agat ná tá dhá chéim i gceist i gceannacht tí (6:00).  Síníonn tú conradh i dtús ama agus díolann tú éarlais agus is ionann an éarlais, de ghnáth, agus deich faoin gcéad den phraghas ceannaithe.  So, ghlacfá a bheith cinnte go bhfuil an t-airgead sin ar do thoil agat agus ansin nuair a chuireann tú balchríoch leis an rud díolfaidh tú an fuílleach. 

Áine: Ó thaobh morgáistí, a Antoin, de an bhfuil sé deacair go fóill morgáistí a fháil? 

Antoin:  Tá sé thar a bheith doiligh morgáiste a fháil ar na saoltaí seo.  Tá na cumainn tógála agus na bainc thar a bheith cáiréiseach ar na saoltaí seo.  Chaill siad léar airgead san am a chuaigh thart agus tá freagracht ar, ar chraobh áitiúil de na bainc dá gcuid saoistí agus don mhaorlathas os a gcionn agus caithfidh siad a bheith cinnte nach mbeidh riaráistí ag carnadh, go bhfuil sé ar a acmhainn ag an lánúin an rud a sheasamh.  San am a chuaigh thart bhí cumann tógála ag tabhairt morgáistí sa bhreis ar chéad faoin gcéad do dhaoine, ag tabhairt airgead daofa le b’fhéidir troscáin agus ábhair agus dlíodóirí a dhíol.    

Áine:  Sé.

Antoin:  Tá siad thar a bheith cúramach ar na saoltaí seo ná tá siad freagrach, cúis eile go bhfuil siad freagrach ná go bhfuil náisiúnú déanta ar chuid de na bainc (7:00).  Tá náisiúnú geall le bheith déanta ar Bhanc Aontas Éireann agus tá sciar mhór de Bhanc na hÉireann i lámha an Stáit.  So, mar sin de airgead an cháiníocóra atá i gceist agus tá siad cúramach agus ní chuirfidh siad airgead ar fáil go furast.  Mar a chímse ó thaithí tá cuid mhór daoine ag fáil iasachtaí saoil óna gcuid tuismitheoirí.  Tá cuimhne agam nuair a bhí mé ar scoil an Bhun Bhig Johnny Sheáin, go ndéanaí Dia mhaith air, eh mhúin sé an scéal dúinn fá Mac na Míchomhairle mar a thug sé air ná an parabal i mBéarla The Prodigal Son.  Tá fíorú á dhéanamh ar an aisling sin ar na saoltaí seo. 

Áine:  Sé.

Antoin:  Tá léar daoine ag fáil iasachtaí óna gcuid tuismitheoirí in am a mbeatha agus tá ciall leis ar bhealach.

Áine:  Sé. Buíochas mór duit as theacht isteach agus a bheith linn ar chlár an lae inniu.       

Clilstore

Short url:   https://clilstore.eu/cs/8377