Clilstore Facebook WA Linkedin Email
Login

This is a Clilstore unit. You can link all words to dictionaries.

Muiriseachaí An Spidéil - Agallamh leis an stairí Seán Ó Neachtain

Cainteoirí: Seán Bán Breatnach (SBB), Seán Ó Neachtain (SÓN)

 

SBB  Now bhí agus tá cáil mhór ar na Muiriseachaí an Spidéil agus ar Mhichael Morris nó an Tiarna Chill Ainín mar a b’fhearr an aithne air, nuair a bhí sé sa Teach Mór sa Spidéal, nó Lodge Bhothúna ar feadh na blianta. Anois tabharfaidh Seán Ó Neachtain, Cathaoirleach Cumann Seanchais agus Staire Chois Fharraige léacht ar na Morrises An Spidéil, agus an stair a bhaineann leo, i gColáiste Chonnacht oíche Déardaoin. Ar ndóigh Cumann Seanchais agus Staire Chois Fharraige, tá bunaithe le cúpla bliain. Agus bhí mé ag an gceann deireanach a bhí agaibh a Sheáin, tá Seán anseo sa stiúideo, faoi, faoi aisteoirí An Spidéil agus dáiríre, bhí sé iontach agus an chaint agus an nádúr chainte a bhí idir na daoine ina dhiaidh, ba mhór an spóirt a bhí, ag éisteacht líbh. Ach ar aon nós, an léacht seo atá tusa a thabhairt, oíche Déardaoin Tiarna Chill Ainín, céarbh é Tiarna Cill Ainín?

SÓN  Bhuel, ba, ba, treibh a bhí sna Muiriseachaí, ceann, ceann do threibheannaí na Gaillimhe (1:00)

SBB  Hmm…

SÓN  Ceann den cheathrar déag……

SBB Ó ab ea…??

SÓN  Agus fir gnó móra a bhí i nGaillimh iontu, siar sna blianta ó tháinig siad go Gaillimh do shliocht Normánach iad, agus tháinig siad go Gaillimh as Tiobraid Árann nó as Luimneach. Agus, bhí, bhí, bhí baint mór acu le cúrsaí reatha i nGaillimh, le cúrsaí an bhaile mhóir agus nuair a bhí ann, an baile tábhachtach, nuair ba calafoirt thábhachtach trádála í Gaillimh, ach ansin bhog siad amach, nó cuid acu amach go dtí An Spidéal, agus fuair siad talamh ansin nuair a, nuair a phós duine acu aisteach go leor…

SBB  Hea…

SÓN  Nuair a phós sé bean as Árainn, nó bean a raibh seilbh aici in Árainn, Caitríona Ní Ghiolla Pháraic, siar i sé déag ochtó a ceathair….

SBB  Hmm….

SÓN  Agus bhí….

SBB  An raibh sé sin neamhghnách a Sheáin?

SÓN  Bhí, bhuel neamhghnách go maith, ach bhí, bhí muintir Mhic Giolla Phádraig an-láidir ó thaobh maoine dó agus ar ndóigh bhíodar, bhíodar láidir i gCois Fharraige, ba, ba, ba acu a bhí an, na creidim, dúradh liom gur acu a bhí An Teach Mór, an áit a bhfuil Baile an Tí Móir anois freisin…. (2:04)

SBB  Ó….

SÓN  Agus…

SBB  Hea…

SÓN  Bhí an talamh acu, is bhí an talamh acu sa Spidéal, nó thart ar cheantair An Spidéil ansin i Bothúna agus fuair na Muiriseachaí an talamh ar an gcaoi sin agus bhí, tá siad sa Spidéal ariamh ó shin go dtí, tá siad i gcónaí ann, d’fhéadfá a rá, mar tá teach saoire ag, ag muintir Mhuiris i mBothúna i gcónaí…

SBB  Tá…

SÓN  Agus, dream mór le rá a bhí iontu, dream thábhachtach, go háirid i gcúrsaí polaitíochta agus i gcúrsaí dlí, mar bhain siad amach an chéim is airde dlí, d’fhéadfá a rá in Éirinn i mar, mar Ard-Aighne, bhí Mícheál Muiris agus bronnadh an, an, an teideal Tiarna Morris ar dtús agus ansin an Tiarna Chill Ainín agus tá an tiarnas sin Cill Ainín, is tiarnas oidhreachtúil é agus tá sé ann i gcónaí….

SBB  Hmm….

SÓN  S'é Redmond anois mac an…Mícheál, an ceathrú Tiarna…

SBB  By-dad…

SÓN  Agus cé nach suíonn sé ar i dTeach na dTiarnaí níos mó, is, tá an, tá an tiarnas ann nó tá an gradam ann, mar a déarfá. (3:05)

SBB  So tá siad ag An Spidéal le fada, fíorach an lá, cé, nuair a bhí siad, nuair a, nuair a tháinig siad chuig An Spidéal, raibh siad, raibh siad gníomhach nó raibh baint le muintir na háite acu nó céard a bhí siad a dhéanamh?

SÓN  Bhí, bhí baint mhór acu le muintir na háite agus….

SBB  Riamh?

SÓN  Caithfimid, sea, dealraíonn sé, tá go leor seanchais ag baint leo agus sin é an rud is deise liomsa faoi, tá, tá an stair againn…

SBB  Sea…

SÓN  Mar tá go leor dó scríofa síos, go háirid sna páipéir a bhí ann, sa naoú céad déag, na páipéir ar nós an Irish Times, an Galway Adver..Galway Vindicator agus an páipéar sin agus tá sin éasca a fháil, ach sé an seanchas a bhain leo an rud is, is mó a bheas muide ag súil go mbeidh daoine in ann…

SBB  Sea…

SÓN  ...labhairt faoi an chéad oíche eile. Mar shampla…an, an, an, an teangmháil a bhí acu le muintir Fhinneadha ar an Túr Beag. Tá seo an-suimiúil go deo mar, deirtear go raibh bean do na Muiriseachaí, bean do na Muiriseachaí anois pósta ag, ag, ag duine de na Finneadha, thia..thiar ag casadh an, ó, an ochtú, naoú céad déag ocht déag náid a dó, nó mar sin.  (4:08)

SBB  Sea….

SÓN  Anois, níl a fhios againn cinnte faoi sin, ach tá an seanchas sin an-bheo nó bhí sé an-bheo sa Spidéal, ach tá sé an-bheo thall i bPortland Maine agus chuir bean ansin scéala agam, bean do mhuintir Fhinneadha, Margaret McCoombe, Ó Finneadha McCoombe agus, tá sise, tá go leor staidéar déanta aici ar agus ar ndóigh, mhair an seanchas. Ach rud amháin atá cinnte, nuair a fuair bean Mháirtín Muiris, athair an chéad Tiarna, nuair a fuair seisean, nuair a fua… nuair a fuair a bhean sin bás, in ocht déag tríocha trí, le cholera

SBB  Á….

SÓN ... le cholera, thiar sa Spidéal, sa teach sa Spidéal, chuir sé an mac a b’óige, nach raibh ach cúpla mí, d’imigh sé, d’imigh sé as An Spidéal go Gaillimh an t-am sin, chuir sé an mac a b’óige, nach raibh ach cúpla mí, ar altramas tigh mhuintir Fhinneadha ar an Túr Beag, is ba shin é George. Bhí George ina dhiaidh sin ina Fheisire Parlaimint agus ina dhlíodóir. (5:00)

SBB  Á....

SBB  …agus ba é George a deirtear, de réir an tseanchais, a chuaigh síos le duine de na Finneadha go, go, go Cóbh Chorcaigh le gabháil ar bhád go Meiriceá agus ba shin é Seán Mháire nó athair Seán Ford an, an, an scannánaí cáiliúil, ina dhiaidh sin. So tá sé sin, tá an seanchas sin fite fuaite leis an stair a bhaineanns le na Muiriseachaí. Mar sin bhíodar, an-chean.., bhí an-cheangal acu leis na daoine agus bhí an-cháil orthu mar Thiarnaí Talún cé, dáiríre, nach ba Tiarnaí Talún móra a bhí iontu…

SÓN  ...nárbh ea?

SBB  … ní raibh acu ach…cúpla baile fearainn agus cheannaigh siad tuilleadh talamh, cheannaigh siad sráidbhaile An Spidéil thart ar an mbliain ocht déag seasca…ón, ó, ó cúirt na, na, na n-eastáit a bhí faoi fhiacha nó na Encumbered Estates Court agus ó na Coimínigh.

SBB  Hmm…

SÓN  Bhí na Coimínigh briste agus bhí orthu talamh a dhíol agus dhíol siad an talamh sin le na Muiriseachaí agus choinnigh na Muiriseachaí mar é, agus bhíodar ina dtiarnaí talún cóir de réir mar a chuala mise ar aon nós. (6:03)

SBB  Hmm…

SBB  Is níor airigh mé riamh a mhalairt. Bhuel d’airigh mé cúpla spalla caite leo, ach sin an méid. Ach ansin dhíol siad amach leis na hAchtannaí Talún, le Bord na gCeantar Cúng is mar sin de. Thug siad talamh ar ais.

SÓN  Sula bfhágfaidh muid é sin, labhair tú ansin ar na Feeneys ansin as an Túr Beag, an bhfuil éinne acu sin fágtha nó cé iad fhéin?

SBB  Ó tá, said, tá an chlann i gcónaí ann, clann Bhea.., Bhea… Bheartla Mháirtín Neid agus Páraic, is bhí mé ag caint leo faoi seo agus ó tá an seanchas sin an-bheo agus bhí…an mbean seo a bhí mé ag caint de mhuintir Fhinneadha thall i bPortland Maine, bhí sí sa mbaile sa Samhradh, faraor, ní raibh mé in ann castáil léi mar bhí mé fhéin as baile, Margaret McCoombe, is tá go leor staidéar arís cosúil le go leor rudaí eile, tá go leor staidéar déanta i Meiriceá, mar tá i bhfad níos mó foinsí acu aisteach go leor, ná mar atá againne ó thaobh gabháil siar ar, ar, ar, ar ainmneacha a tháinig agus ainmneacha liostaí báid agus mar sin de. Tá, tá, tá i bhfad níos mó foinsí acu ná atá againne agus tá an stair coinnithe acu agus de réir cosúlachta choinnigh siad an sean nós na cuarta, agus ag teacht ag an teach is ag caint faoi rudaí beo i Meiriceá, an-fhada. (7:05) Mar a rinne muid anseo in Éirinn, ach faraor tá sin anois athraithe, so sin é an fáth go bhfuil tábhacht ag baint leis an gcineál seo ócáid a bhíonns againn chuile mhí, ar feadh na, ar feadh, ar feadh na, ar feadh an Gheimhridh, i gColáiste Chonnacht, go mbeidh muid in ann caint faoi na rudaí seo, mar níl aon chaint á dhéanamh faoi anois.

SBB  Níl. Bhuel, mar, mura, mura scríobhfadh do leithéidse síos é, dáiríre, ní, ní dóigh liom go dtarlóidh sé, mar seo é, seo é an seans deireanach a Sheáin na rudaí seo á scríobh síos. Ag teacht ar ais chuig na Muiriseachaí, dúirt tú ansin ag an tús, ó thaobh dlí, ach freisin go raibh siad fite fuaite sa bpolaitíocht so cén pholaitíocht a bhí acu?

SÓN  Ó bhí, bhí polaitíocht an-, an-, an-, an-speisialta acu, mar bhíodar ina bhFeisirí Parlaiminte…

SBB  Hmm…

SÓN  ….a bhí an chéad Tiarna, Mícheál Muiris, an dlíodóir mór, mar a déarfá. Agus an fear is mó a thug cáil, d’fhéadfá a rá, i dtús ama don Spidéal. Bhí seisean ina Fheisire Parlaiminte do Ghaillimh (8:00). Agus bhí a dheartháir George, fear

SBB  Sea…

SÓN  … a tógadh ar An Túr Beag, ina Fheisire Parlaiminte agus ina dhiaidh sin bhí mac Mhícheál Muiris, Máirtín ina Fheisire Parlaiminte chomh maith agus bhuaigh sé toghchán an-tábhachtach i míle naoi gcéad agus sheas sé i nGaillimh mar aontachtóir.

SBB  Hmm…

SÓN  Aontachtaí…

SBB  Cén chaoi go bhfuair sé vóta mór …

SÓN  Bhí…

SBB  … i nGaillimh agus é ina aontachtóir is an fealsúnacht polaitíochta sin aige?

SÓN  Bhí, fuair sé é mar gheall ar an meas go, go pearsanta a bhí air i nGaillimh, ní mar gheall …

SBB  Sea….

SÓN  … ar go aontachtaí a bhí ann is go raibh sé ar shon Shasana. Agus, aisteach go leor, an rud is, is mó suime a chuirim ann, cé go mba aontachtach a bhí ann agus go raibh sé ag iarraidh an chuing le Sasana a choinneáil, bhí sé ag iarraidh an chuing sin a choinneáil, mar gur cheap sé nach mbeadh Éirinn in ann seasamh go heacnamúil ar a cosa fhéin. Agus cé… go…níor, níor shéan sé riamh a chuid Éireannachas, ná a chuid, a chuid, an chreideamh. D’fhan siad Caitliceach thríd na péindlíthe. Fuair siad mar a déarfá, (9:00) is dóigh gurb shin ceann de na fáthanna a b’éigin dóibh imeacht amach as an gcathair, mar gheall gur caitlicigh a bhí iontu. Níor, níor, níor, níor chas siad a gcóta ariamh ná aon rud eile. Ach an rud speisialta faoi Mháirtín Muiris, mac an, an, an Tia… an dara Tiarna agus mac Mhíchíl, bhí sé ina chomhairleoir contae i nGaillimh do cheantar An Spidéil, ar an gcéad chomhairle contae ó ocht déag naocha hocht ar aghaidh agus bhí sé ar an gcomhairle contae chúig uaire i ndiaidh a chéile agus go minic sheas sé, agus níor sheas duine ar bith ina aghaidh mar bhí a fhios acu nach bhfaighidís an ceann is fearr ar i dtaobh vótaí. Agus tháinig mé trasna ar phíosa agus beidh mé á léamh an chéad oíche eile, ach tá sé an-fhad…tá sé, píosa fada é…faoi, faoi chruinniú polaitiúil a bhí i Maigh Cuilinn théis an aifrinn…

SBB  Hea…

SÓN  …ar nós a bhíodh muid fhéin a dhéanamh go minic, ag caint théis an aifrinn…

SBB  Yeah, bhí tú féin ar na claíocha.

SÓN  Agus….bhí, bhí…agus b'é ceann de na rudaí ab fhearr liom é go minic mar bhí an-seans agat píosa sáraíochta a dhéanamh.

SBB  Caithfidh mé a rá go raibh tú go maith aige, bail ó Dhia ort.

SÓN  Rinne muid ár ndícheall. Ach …(10:00)

SBB  Sea…

SÓN  …. sáraíocht a bhí ann aimsir s’againne…

SBB  Sea…

SÓN  …ach an píosa a léigh mise, in, in ocht déag, i naoi déag agus a dó…

SBB  Hea…

SÓN  …thuas i Maigh Cuilinn, ní sáraíocht a bhí ann ach buillí, agus bualadh agus…

SBB  Ó, stop!

SÓN  …gortaíodh, níl fhios céard a gortaíodh agus a disgraceful scene an cur síos a chuir an páipéar síos air agus, bhí an Muiriseach, agus muintir, mar, mar Mhuiriseach agus muintir an, an, an féinriail nó home rule ar an taobh eile. Agus iad in árach a chéile, agus bhí sé sin an-suimiúil mar, an, an, toghchán, na toghcháin a throid sé, throid sé iad go bríomhar. Agus rud amháin eile atá an-tábhachtach faoi na Muiriseachaí… chabhraigh siad go mór leis An Spidéal. Ba iad a chuir airgid chun cinn le haghaidh an chéibh nua…

SBB  A b’iad?

SÓN  Cé go raibh aiféala orthu ina dhiaidh sin.

SBB  Sea…

SÓN  Agus, bhí an chéibh nua a thógáil. Agus chuir siad go leor, leor airgead isteach ansin iad féin agus ar ndóigh chabhraigh siad go mór leis an séipéal, séipéal An Spidéil a thógáil i dtús an, an, an chéid seo caite. (11:00)

SBB  Agus ar ndóigh, bhí, bhí riar de mhuintir na háite fostaithe i gcónaí mar a deireadh muid fadó i dtea…, i dteach a lord.

SÓN  Ó bhí, bhí, agus cuimhním féin agus tá mé, chuir mé, tá sé sa bpíosa agam a thabharfas mé oíche Déardaoin…

SBB  Hmm….

SÓN  …ar, ar a leithéide Pete, Pete Seán Phaits, bhí aithne agat fhéin…Pe..Pe…

SBB  Bhí…

SÓN  …Peadar Ó Cualáin, agus bhíodh, nuair a bhí mise ag obair sa gCrúiscín fadó, i dtús na, na seachtóidí nó, deireadh na seascaidí, bhí, bhíodh Pete istigh agus bhíodh, bhíodh, bhíodh, bhíodh ar deis comhrá aige le Meiriceánaí agus fámairí a bhíodh ag teacht an bealach agus sé, sé an líne, líne mór a bhí ag Pete i gcónaí nuair a d’iarrfaí ar cén sort slí bheatha a bhí aige, I work for the lord.

SBB  Ha ha ha ha ha ha ha….

SÓN  ….agus bhainfeadh sé sin gáire amach agus…bhí go leor fostaíocht tugtha acu…

SBB  Is céard a bhí siad …ag obair mar gharraíodóirí agus rudaí mar sin? 

SÓN  Sea…bhí garraíodóirí ann agus bhí, bhí, bhíodar, bhíodar ag feilméaracht beag timpeall an tí agus ar ndóigh an báille 

SBB  Sea…

SÓN  báillí (12:00)

SBB  Sea.

SÓN  …. ar an abhainn. 

SBB  Sea….

SÓN  Hea….agus bhí go leor daoine ag rá…

SBB  Sea….is dóigh go raibh corr bhradán á thógáil, hea…

SÓN  Bhí, bhí, bhí go leor daoine a rá nár, gur bhreathnaigh siad ina ndiaidh féin cuid acu. Ach sin é an chaoi a raibh sé, ach bhí, bhí, bhí fostaíocht ann agus bhí, bhíodar, bhí, bhí na daoine timpeall na háite an-gheanúil orthu mar, mar a thaispeánann arís tuairiscí as na páipéir, nuair a phósadh clann iníon, leis, leis an Tiarna…

SBB  Sea…

SÓN  … le Mícheál, thabharfaí bronntanas mór groíúil leo, nuair a, nuair a phósaidís, nuair a phós Maude Wynne sin, sise an bhean is mó…

SBB  Jeepers

SÓN  ...a chuir ainm na Muirise, mar scríobh sí leabhar ‘An Irish Man and his Family’ faoi a hathair….

SBB  Sea…

SÓN  …agus thabharfadh sí himself ar a hathair. Ach nuair a bhreathnaíonn tú siar ar a stair uilig, is cinnte gur daoine fíorthábhachtacha a bhí iontu ó thaobh, cúrsaí parlaiminte. Bhí, bhí, bhí cluais rialtais acu agus, chuir siad go leor, leor brú (13:00) chun feabhas a chur ar chúrsaí, mar shampla, Bóthar Chois Fharraige anoir, tugtar fós, Bóthar Bhalfour, Bóthar an Rí, chuala tú féin Bóthar an Rí…

SBB  Bóthar an Rí, i gcónaí…yeah…

SÓN  …agus sé an fáth a tugadh é sin air, mar go raibh, gurb é Arthur Balfour, fear ionaid an Rí in Éirinn, ba chúis le feabhas a chur ar an mbóthar an chéad lá riamh, nuair a, roimhe is dóigh gur roimhe, roimhe a bhí comhairle contae i nGaillimh fiú amháin.

SBB  Yeah….ba iad na Coimínigh a deir sé seo, na Tiarnaí Talún a bhí ó Abhainn Chroimlinn go dtí Abhainn an Chnoic, ba shin é na Coimínigh.

SÓN  Sea…

SBB  ... agus is uathu a cheannaigh siad….

SÓN  Bhí, bhí, bhí, bhí talamh ag na Coimínigh, bhí, ba leo Sráid Bhaile An Spidéil freisin….

SBB  Yeah…

SÓN  …roimhe, roimhe haimsir an ghorta…

SBB  Sea…

SÓN  …ach bhris an gorta iad….

SBB  Sea….

SÓN  … mar a bhris sé go leor Tiarnaí Talún leo. Ach dáiríre, ní mba Tiarnaí Talún ar bith a bhí i gCois Fharraige, nuair a chuireann tú i gcomparáid iad leis na Tiarnaí Talún móra a bhí taobh thoir do Ghaillimh nó ar an Eachréidh….

SBB  Sea…

SÓN …ní raibh iontu ach, ach rudaí beaga fánacha ó thaobh talún de. (14:00)

SBB  Hmm…

SÓN  …ach bhí, bhí na Tiarnaí Talún briste agus sin é an fáth ar cuireadh an chúirt seo an Encumbered Estates Court…. cuir ar an gcaoi seo é, sin é an chéad NAMA a bhí in Éirinn.

SBB  Sea….

SÓN  ... an Encumbered Estates Court, mar bhí cead ag an Tiarna Talún a bhí briste, a chuid talún a chur sa gcúirt agus bheadh a chuid fiacha maite dó.

SBB  Ar dódh an teach mór go talamh uair amháin?

SÓN  Dódh an teach mór i naoi déag fiche trí, le linn aimsir An Chogadh Cathardha nó Cogadh na gCarad.

SBB  Is cé a dhódh é?

SÓN  Dhóigh buíon óglaigh poblachta, cuirfidh muid ar an gcaoi sin é, dream a bhí in aghaidh an Saorstát as Tuaim.

SBB  Ó….

SÓN  Tháinig siad as Tuaim. Mháirseáil siad as Tuaim is dhóigh siad an Teach Mór. Agus deirtear gur dhóigh siad é mar go raibh cairde leo gafa i bpríosún i nGaillimh, agus go rabhadar daortha chun báis agus cheap siad dá ndéanaidís rud eicínt scanrúil ar nós, dó Tí Mhóir, go ligfí saor na cairde. Ach bhí, bhí, bhí daoine ar buile mar gheall air sin. Fiú amháin daoine a bhí ar an taobh sin don pholaitíocht déarfaimid ag an am, sa Spidéal…

SBB  Sea…

SÓN  bhíodar, bhíodar an-churtha amach gur dódh an teach mór (15:00) mar milleadh, milleadh leabharlann mór, tábhachtach a bhí bailithe le chéile agus a bhí curtha….agus ní raibh sa teach an oíche sin ach cócaire agus bean chabhrach eile agus nuair a dúradh leis an gcócaire go raibh deich nóiméad aici, séard a rinne sí ná thosaigh sí ag caitheamh amach na huirlisí ar fad as an gcistineach, amach ar an lawn agus níor cuimhnigh sí ar chor ar bith ar, ar an leabharlann.

SBB  Hmm… An lord, dúirt tú go raibh tú ag obair sa gCrúiscín, nuair a, nuair a bhí tú i do scoláire óg agus san ollscoil agus chuile shórt eile, agus ar ndóigh, chloiseadh muid caint, ní fhaca mise ag tarlú é ach seans go bhfaca tusa, go dtagfadh an Lord Killanin é féin timpeall Oíche Nollag agus go seasadh sé deoch do chuile dhuine sna pubannaí.

SÓN  Bhí an traidisiún sin ann agus ní fhaca mise an lord á dhéanamh ach…

SBB  Yeah..

SÓN  …ach chonaic mé Buckley á dhéanamh, a tháinig i n-áit an lord.

SBB  Hmm…

SÓN  Agus sé an fáth a deir Buckley a ndearna sé é, ná mar go raibh an, an, an sé déanta roimhe ag, ag, go raibh sé féin ag iarraidh a bheith mar chineál Lord Buckley (16:00) agus gur, gur, gur nós é seo a bhí ann agus, chuala mé m’athair ag caint faoi go dtiocfadh sé thart faoi Nollaig agus go gceannódh sé deoch.

SBB  Ar ndóigh bhain Lord Killanin clú agus cáil amach, nár bhain?

SÓN  Bhain an tríú lord agus mac, mac…

SBB  ..agus bhí sé…. bhí.…

SÓN  …eh…

SBB  …. postanna móra aige, bhí…

SÓN  …eh…

SBB  Fear an-tábhachtach a bhí ann, ó thaobh na, an ról a bhí aige sna olympics.

SÓN  Ó sea, cathaoirleach ar chomhairle oilimpeacha domhain. Agus cuimhin ar…

SBB  Nach aisteach é sin?

SÓN ....go raibh sé ina chathaoirleach nuair a tharla an, an, an, an scliúchas mór i Munich…

SBB  Sea….

SÓN  … agus gur, gur bhain sé, ní hé amháin cáil amach ach bhí meas air…

SBB  Hmm…

SÓN  …bhí meas ar mar gheall ar chomh maith agus a bhí sé ag réiteach fadhbanna na ar nós a sheanathar roimhe.

SBB  Hmm…

SÓN  Mar a déarfá, ba mac é Mícheál le George, mac Mhíchíl, George a maraíodh sa gcéad chogadh mór, athair an tríú lord, athair Mícheál, an, an cathaoirleach…

SBB  Hmm… hmm…

SÓN  … an chomhairle oilimpeach agus ní raibh, ní raibh Mícheál an t-am sin ach cúpla mí d’aois nuair a maraíodh a athair sa gcogadh agus sin é an fáth go bé an tríú lord é, (17:01) mar ní raibh mac, ní raibh sliocht ar bith ar chlann Mhíchíl Mhuiris an chéad Tiarna agus an ceathrar mac a bhí aige agus bhí muirín mhór aige, bhí aon nduine dhéag uilig acu uilig ann. Agus, ní raibh sliocht ar bith ar an gclann agus mar sin ba é, b’é Mícheál a tháinig ina thríú, an leaidín óg, bhí sé ina Thiarna Chill Ainín nuair a bhí sé an-óg.

SBB  By-dad anois an, an, an b’iad clann Lord Killanin an t-aon dream amháin, bhí siad ag an scoil in éindí liomsa agus leatsa, a’ b’iad, b’shin iad an t-aon dream amháin dho mhuintir Killanin na Morrises a chuaigh ag an scoil ag An Spidéal, mar tá Mouse Morris ar ndóigh ina, ina thraenálaí capall thíos ansin i dTiobraid Árann. Tá John pósta le Thelma Mansfield nach ea?

SÓN  Sea.

SBB  B’shin iad an t-aon dream amháin a chuaigh ag scoil An Spidéil?

SÓN  S’iad, s’iad an t-aon dream amháin agus bhí, bhí an Muiriseach féin, gabh mo leithscéal, nó Mícheál, bhí an-mheas aige ar an nGaeilge, ach ní, ní mó amhlaidh do, do, do dá uncail….. (18:00)

SBB  Sea….

SÓN  …. ná ní raibh, ní raibh aon tuiscint, arís cosúil leis an dearcadh polaitiúil a bhí acu, ní raibh aon cheapadh acu go raibh aon bhlas sa nGaeilge mar nár raibh sí in ann…

SBB                         <….>

SÓN  … bealach a dhéanamh…

SBB  Sea….

SÓN  …agus rudaí mar seo. Ach bhí an-mheas aige, ag an tríú lord ar an nGaeilge….

SBB  Sea….

SÓN  …agus sin é, bhí sé, bhí sé ráite aige i scríbhinn a léigh mé go raibh sé an-sásta go ndeachaigh a chlann ar scoil sa Spidéal agus go raibh siad ag foghlaim, foghlaim thrí Ghaeilge. 

SBB  Hmm….agus cén, ag déanamh do chuid taighde ar seo a Sheáin, mar a dúirt mé, mura scríobhfar an stair faoi na rudaí seo anois, cé atá ag dul á scríobh? Now bhí ort go leor taighde a dhéanamh, ach rinne tú tráchtas fadó faoi seo?

SÓN  Bhuel, rinne, tá mé ag scríobh i láthair na huaire mar a déarfá, anois tá an t-am agam.

SBB  Sea…

SÓN  Buíochas le Dia, théis, théis, théis, théis a cheapfainn nach mbeadh agam go deo…

SBB  Is déarfainn go bhfuil tú ag baint an-sásaimh as freisin?

SÓN  Bhuel cinnte mar tá, tá sé an-suimiúil ag gabháil siar agus ag cuartú agus a fáil rudaí nach raibh aon súil leat iad a fháil agus tá mé cur síos stair, seo caibideal amháin do leabhar atá mé ag iarraidh a thabhairt amach, (19:00) amach anseo ar Stair an Spidéil, mar tá go leor taighde déanta agamsa sna blianta siar ar cé as a tháinig An Spidéal agus mar sin de, agus cé, cé, cé as a tháinig an lonnú na ndaoine sa Spidéal agus mar sin agus scríobh mé píosaí san am a caitheadh agus scríobh mé tráchtas nuair a bhí mé ar an ollscoil, mar gheall ar An Spidéal. Tá mé ag iarraidh é a chur i dtoll a chéile anois agus seo caibideal amháin as an leabhar. Mar ní fhéadfadh leabhar a bheith agat faoin Spidéal ná aon chuntas ar An Spidéal gan trácht a dhéanamh ar na Muiriseachaí.

SBB  Hmm…beidh sé an-spéisiúil.

SÓN  Ó tá sé an-spéisiúil agus bainfidh na daoine a thaganns go, ag an oíche stair agus seanchais seo agus tá cumann againne anois agus tá, tá ballraíocht sa gcumann tógtha ag go leor daoine agus baineann siad an-taithneamh as mar faigheann chuile dhuine cead….

SBB  Sea….

SÓN  …labhartha, má tá…

SBB  Sea…

SÓN  …. siad ag iarraidh….

SBB  Sea….

SÓN  …agus is, is mó seanchais ná staire a bhíonns ann. Ach, tá go leor staire sa seanchas nach bhfuil in aon áit eile.

SBB  Hmm…

SÓN  ….mar mhair an chaint, mhair an stair i gcaint na ndaoine, san am a caitheadh, mar.. (20:02)

SBB  Sea…

SÓN  …bhíodh na daoine ag caint le chéile…

SBB  Sea…

SÓN  ….anois tá sé sin, níl sé sin chomh, chomh líonmhar is a bhí an t-am, sin mar bhíodh na daoine ag gabháil timpeall ag na tithe…

SBB  Sea…

SÓN  … ar cuairt agus ag inseacht scéalta, agus cé go raibh go leor áthbhéil ann, mar sin féin, bhí d’fhéadfá an fhírinne a phiocadh amach as anseo is ansiúd.

SBB  Hmm….breathnaigh, bhí, bhí, tháinig fear ar cuairt aréir agam nuair a chuala sé go mbeadh tú ar an gclár seo inniu, agus chuala sé caint ar an léacht agus dúirt sé go mbíodh, go mbíodh, na, na, na, an chraic seo ann théis na scoile, b’fhéidir go minic a deir sé thuas i yard Mháirtín Thornthon, muintir anoir i n-aghaidh muintir aniar. Right agus thosaigh an battle a dúirt sé agus sé, sé an chaoi a chuir sé seo anois é, bhí an mí-ádh a deir sé ar John Morris gur rugadh soir sa gcrossfire, agus cuireadh an mhilleán ormsa a dúirt sé agus séard a dúradh liom, go mbeadh an t-ádh orm, nó chuirfí in Leitir Fraic mé. So taispeánann sé duit, tá sé sin, tá muid ag caint anois ar naoi déag caoga hocht naoi déag caoga naoi, taispeánann sé.

SÓN  Bhuel bhí, bhí, (21:00) bhí an cineál sin tuiscint ag muintir An Spidéil mar gheall ar an lord, mar gheall gur duine fíorthábhacht amach is a bhí ann, is cuimhnímse, seo agat é anois mo ghéarchuimhne nuair a bhí mé ag friotháil ag an aifreann ins sa Spidéal, nuair a thagadh, ní thagfadh sé go minic, ach thagfadh sé anois is arís, an lord agus a chlann ina dhiaidh….

SBB  Sea…

SÓN  …mar ba protastúnach í a bhean, ach…

SBB  Ah…

SÓN  … choinnigh siad an chreideamh, agus tógadh na gasúir uilig, cé gur phós siad agus phós clann Mhuiris go leor protastúnaigh, coinneadh ariamh na gasúir leis an gcaitliceachas. Agus shúileadh sé síos sa séipéal agus bhí suíochán dá chuid féin in aice leis an túr ansin agus bhí mé ag friotháil is ag breathnú orthu ag teacht anuas is bhíodar deireanach go maith freisin….

SBB  Sea…

SÓN  …agus…thosaigh na daoine a bhí sa suíochán na, na seanfhondúirí An Spidéil, bhíodar sa suíochán ina suí, ach nuair a chonaic siad an lord, thosaigh siad is ag, ag iarraidh gabháil amach is bhíodar ag bascadh a chéile ag imeacht as an suíochán a bhí…agus bhí seisean, bhí sé cineál náirithe an fear bocht..

SBB  Sea….

SÓN  …agus bhí sé a rá leo fanacht san áit a bhí siad.

SBB  B’fhearr leis nach dtárlódh sé sin ar chor ar bith. (22:00)

SÓN  B’fhearr. Ach chaithidís imeacht in ómós don lord.

SBB  Sea….

SÓN  Agus sin é an sórt tuiscint a bhí ann, sin é an sórt saol a bhí ann ach, caithfidh mé a rá agus an staidéar atá déanta agam orthu, rinne siad a seacht míle dícheall a bheith cáirdiúil, mór leis na daoine a bhí timpeall orthu agus go dtí an lá atá inniu ann, tagann Redmond go dtí An Spidéal go minic agus bíonn dreas comhrá againn. Chuir sé email chugam an oíche cheana, nach mbeadh sé in ann a theacht ag an léacht ach ba mhaith leis cóip a fháil de agus dúirt mé leis fan leis an leabhar, cuirfidh mé leabhar ar fáil agus beidh sí agat amach anseo.

SBB  Agus ar ndóigh bíonn Mouse Morris, bíonn sé ag An Spidéal go minic ag tabhairt tipeanna do chapalla, ní hiad na tipeannaí is fearr amanta iad…..ach bí.. bíonn sé ann go minic.

SÓN  Yeah, ó cinnte, agus tá, mar a dúirt tú, tá cáil ar, agus tá an cháil ag leanacht ar aghaidh agus is iontach an rud é go bhfuil an cháil idirnáisiúnta sin orthu agus má chuireann tú isteach, má dhéanann tú Google ar Mhorris in áit ar bith, tagann na Tiarnaí Cill Ainín aníos.

SBB  Tá, agus faoi dheireadh, oíche Déardaoin, cén t-am a mbeidh sé ar siúl? (23:00)

SÓN  Oíche Déardaoin ag a hocht i gColáiste Chonnacht, ag tosú díreach ar phointe a hocht mar déanfaidh…sin rud eile a dhéananns muid, tosaíonn muid díreach ar an bpointe agus níl muid ag iarraidh go mbeidh daoine ag teacht isteach deireanach so tagaigí luath má bhíonn sibh ag tíocht

SBB  Is cé tá i dteach an lord faoi, faoi láthair…tá duine eicínt..

SÓN  Á bhuel mo shean-chara Dónal Standún atá anois, fear na háite agus nach iontach an rud é go bhfuil an rotha casta timpeall agus go bhfuil muintir na háite ar ais arís sa teach mór sa Spidéal.

SBB  Nach tráthúil gur chur éisteoir isteach ar cheist mar an bhfuil a fhios agat cé atá ag dul a casadh ceoil anois – Dan Stanton.

SÓN  Fair play dó.

SBB ..mar, thug muid…

SÓN  Dia leat.

SBB  A Sheáin, go raibh míle maith agat.

 

Clilstore

Short url:   https://clilstore.eu/cs/7998